Những ý kiến trái chiều về cuộc chiến chống chuyển giá

 

Nhà nước đã có những động thái tích cực trong việc chống chuyển giá, nhất là trong giai đoạn cuối năm 2012 có thể coi là giai đoạn cao trào của cuộc chiến chống chuyển giá, khi mà các quan chức ngành thuế liên tục đưa ra các phát biểu cũng như công bố thông tin liên quan đến các nghi án.

Chuyển giá là hành vi xảy ra chủ yếu tại các doanh nghiệp lớn có nhiều công ty con liên kết, doanh nghiệp FDI, mục đích của hành vi này là giúp cho doanh nghiệp lớn có nhiều công ty con liên kết có thể khai báo sai thu nhập nhằm trốn tránh hoặc giảm thiểu nghĩa vụ nộp thuế TNDN từ đó tối đa lợi nhuận của mình.

Coca-Cola Việt Nam vào đích ngắm chống chuyển giá, đây là một trường hợp điển hình trong nghi án chuyển giá, cơ quan thuế thông báo sẽ tập trung thanh tra những doanh nghiệp “lỗ triền miên” như công ty này.

50% Doanh nghiệp FDI lỗ ?

Theo báo cáo của Bộ Tài chính gửi lên hội nghị cho rằng thời gian qua hiện tượng các doanh nghiệp FDI kê khai lỗ là khá phổ biến, chiếm khoảng 50% tổng số doanh nghiệp FDI đang hoạt động trên cả nước. Trong đó, có nhiều doanh nghiệp kê khai lỗ liên tục trong 3 năm.

Điển hình tại Bình Dương, số doanh nghiệp FDI kê khai lỗ năm 2010 là 754/1.490 doanh nghiệp, chiếm tỷ trọng 50,6%,thậm chí trong đó có tới 200 doanh nghiệp lỗ quá vốn chủ sở hữu.

Hình thức chuyển giá

Vẫn theo tổng kết của Bộ Tài chính, trong khoảng 5 năm trở lại đây (từ 2006 đến 2010) các hành vi chuyển giá điển hình đã và đang diễn ra tại Việt nam thường dưới các hình thức như: chuyển giá qua chuyển giao tài sản hữu hình giữa các bên liên kết, chuyển giá thông qua chuyển giao tài sản vô hình giữa các bên liên kết, chuyển giá thông qua chuyển giao dịch vụ giữa các bên liên kết, chuyển giá thông qua chi trả lãi vay vốn sản xuất kinh doanh giữa các bên liên kết.

Các hành vi chuyển giá của doanh nghiệp không đơn thuần là điều chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao về nơi có thuế suất thấp hơn để tránh thuế mà nó còn bao gồm cả chiều ngược lại.

Theo như báo cáo thì: “Qua công tác thanh tra đã phát hiện các hình thức chuyển giá thông qua hoạt động giao dịch liên kết điển hình như: nâng vốn góp bằng việc nâng giá trị máy móc, thiết bị và công nghệ; bán hàng hóa, nguyên vật liệu thấp hơn nhiều so với giá bán cho các bên không có quan hệ liên kết; chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp liên kết tại Việt nam; định giá tiền bản quyền thương hiệu rất cao so với giá trị thực; các tập đoàn, công ty mẹ tại nước ngoài ký hợp đồng sản xuất kinh doanh và dịch vụ với các công ty của các nước với đơn giá cao, sau đó giao lại cho công ty con tại Việt Nam theo đơn giá do công ty mẹ quy định rất thấp; hoặc công ty mẹ thực hiện hỗ trợ vốn hoặc cho công ty con tại Việt Nam vay vốn không tính lãi,…” .

Những nhận định trái chiều về chuyển giá

Trước tình hình đó, ngành thuế đã tăng cường các hoạt động thanh kiểm tra và kết quả đạt được chính là việc “bước đầu tạo tác động đến các doanh nghiệp, theo đó một số doanh nghiệp đã tự điều chỉnh hạch toán để giảm lỗ và có phát sinh thu nhập chịu thuế”.

Tuy nhiên, trong khi Bộ Tài chính coi chuyển giá như một hành vi “phổ biến” và “nghiêm trọng” thì Bộ Kế hoạch và Đầu tư có những quan điểm “bao dung” hơn nhiều.

Báo cáo tổng kết 25 năm thu hút FDI của bộ này đánh giá rằng chuyển giá chỉ có hiện tượng và hiện tượng này chỉ xảy ra ở một số doanh nghiệp.

Theo báo cáo này một số doanh nghiệp FDI có biểu hiện áp dụng thủ thuật chuyển giá tinh vi như nâng khống giá trị góp vốn (bằng máy móc, thiết bị, bản quyền,…), giá trị mua bán nguyên vật liệu đầu vào, bán thành phẩm, thành phẩm, dịch vụ, phí quản lý, tiền bản quyền, chi phí lãnh đạo, cho vay,trả lương, đào tạo, quảng cáo, nhà thầu, chuyển nhượng vốn,…tạo nên tình trạng lỗ giả, lãi thật, gây thất thu ngân sách làm cho đa số bên Việt Nam phải rút khỏi liên doanh, doanh nghiệp trở thành 100% vốn nước ngoài.

Trao đổi với các lãnh đạo doanh nghiệp FDI trong một diễn đàn gần đây, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết sau những diễn biến cuối năm 2012, Chính phủ đã có cuộc họp để thảo luận về vấn đề chống chuyển giá.

Thứ trưởng Trần Tuấn Anh nói quan điểm của Chính phủ là đây không phải là hiện tượng của riêng Việt Nam. Do đó, trước mắt sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn chỉnh khung pháp lý để khắc phục tình hình, thay vì nhìn nhận một cách cực đoan về các doanh nghiệp FDI nói chung.

Điều này cũng nhận được sự ủng hộ từ GS. Nguyễn Mại, một trong những chuyên gia hàng đầu về FDI tại Việt Nam, nhờ quá trình tham gia công tác quản lý cũng như nghiên cứu về lĩnh vực này.

Chuyên gia này nói rằng có trường đại học của Hoa Kỳ còn dạy các doanh nghiệp cách thức khai thác những lỗ hổng của chính sách để trốn thuế. Như vậy, không nên xem chuyển giá như chuyện động trời, là phát hiện ghê gớm, và phải chấp nhận thực tế rằng đã và sẽ có hành động trốn thuế thông qua chuyển giá.

“Cách tốt nhất là làm thế nào các bộ có chức năng thu thuế có phản ứng nhanh nhạy hơn, phát hiện kịp thời và bịt những lỗ hổng chính sách để giảm bớt, chứ không bao giờ có thể triệt tiêu hết việc chống chuyển giá. Không nên vì chống chuyển giá mà kỳ thị các nhà đầu tư nước ngoài”, ông đề xuất.